Koʻpaytirish jadvalini tez yodlashning siri — uni sheʼr kabi boshidan oxirigacha yodlamaslik. Avval bola koʻpaytirish nima ekanini tushunsin, keyin oson jadvallardan boshlasin va har kuni qisqa takrorlasin.
Yana bir yaxshi xabar: 3 × 7 va 7 × 3 — bir xil. Buni bilgan bola uchun yodlanadigan misollar deyarli ikki baravar kamayadi: 2 dan 10 gacha jadvalda 81 ta misol bor, ulardan faqat 45 tasi har xil.
Avval maʼnosini tushuntiring
3 × 4 — bu «uch marta toʻrt»: uchta likopcha, har birida toʻrttadan olma. Jami — 4 + 4 + 4 = 12. Tugmalarni qator-qator terib koʻrsating: 3 qator, har birida 4 ta.
Endi shu tugmalarga boshqa tomondan qarang — 4 qator, har birida 3 ta. Soni oʻsha. Mana nega 3 × 4 = 4 × 3.
Koʻpaytirishni qoʻshish orqali tushungan bola unutgan javobni ham oʻzi topa oladi: 6 × 7 ni eslay olmasa, 6 × 6 = 36 ga yana 6 ni qoʻshadi.
Qaysi tartibda yodlash kerak
| Bosqich | Jadval | Nega oson |
|---|---|---|
| 1 | 2 va 10 | 2 ga — sonni oʻzi bilan qoʻshish: 7 × 2 = 7 + 7; 10 ga — oxiriga nol qoʻshish |
| 2 | 5 | beshtalab sanash; javob doim 0 yoki 5 bilan tugaydi |
| 3 | 3, 4 va 9 | 4 ga — ikki marta ikkilantirish, 9 ga — barmoq usuli |
| 4 | 6, 7 va 8 | ulardan juda oz yangi misol qoladi |
Birinchi uch bosqichdan keyin bola qolgan jadvallarning koʻp qismini allaqachon biladi. Masalan, 7 × 4 ni u 4 ga koʻpaytirishda oʻrgangan. Yangi misollardan faqat oltitasi qoladi: 6 × 6, 6 × 7, 6 × 8, 7 × 7, 7 × 8 va 8 × 8.
Yodlashni osonlashtiradigan usullar
- 2 ga: sonni oʻzi bilan qoʻshing: 8 × 2 = 8 + 8 = 16.
- 4 ga: ikki marta ikkilantiring: 7 × 4 → 14 → 28.
- 8 ga: uch marta ikkilantiring: 6 × 8 → 12 → 24 → 48.
- 5 ga: 10 ga koʻpaytirib, yarmini oling: 8 × 5 → 80 ning yarmi — 40.
- 3 ga: ikkilantirib, yana bir marta qoʻshing: 7 × 3 → 14 + 7 = 21.
- 6 ga: 5 ga koʻpaytirib, yana bir marta qoʻshing: 7 × 6 → 35 + 7 = 42.
- 9 ga: 10 ga koʻpaytirib, sonning oʻzini ayiring: 7 × 9 → 70 − 7 = 63.
- 10 ga: sonning oxiriga 0 qoʻshing: 6 × 10 = 60.
5 ga koʻpaytirishni soatni taniydigan bola allaqachon his qiladi: uzun mil 4 da tursa — 20 daqiqa. Bu haqda bolaga soatni oʻrgatish maqolasida yozganmiz.
9 ga koʻpaytirishning barmoq usuli
Ikki qoʻlni kaftini pastga qaratib oldingizga qoʻying. 9 × 4 ni topish uchun chapdan toʻrtinchi barmoqni buking. Bukilgan barmoqdan chapda 3 ta barmoq qoladi — bu oʻnliklar, oʻngda 6 ta — birliklar. Javob: 36.
Yana bir sir: 9 ga koʻpaytirish jadvalida javob raqamlarining yigʻindisi doim 9 ga teng: 18, 27, 36, 45 va hokazo. Oʻnliklar raqami esa koʻpaytirilayotgan sondan bitta kam: 9 × 7 = 63.
Qiyin misollarni qanday eslab qolish mumkin
- 7 × 8 = 56: 5, 6, 7, 8 — toʻrt raqam ketma-ket keladi: 56 = 7 × 8.
- 8 × 8 = 64: shaxmat taxtasida 8 qator va 8 ustun, jami 64 katak.
- 6 × 8 = 48 va 7 × 7 = 49 — qoʻshni sonlar: birini eslasangiz, ikkinchisi ham esga tushadi.
Har kuni 10 daqiqa: qanday takrorlash kerak
Uzoq, lekin kamdan-kam darsdan koʻra har kuni qisqa takrorlash foydaliroq. Bir kunda bitta yangi jadval va bir-ikkita eskisini takrorlash yetarli.
- Ikki quti usuli. Har bir misolni kartochkaga yozing, javobini orqasiga. Bola bilgan kartochkalar «oson» qutisiga, xato qilganlari «qiyin» qutisiga tushadi. «Qiyin» qutini har kuni, «oson»ni haftasiga bir-ikki marta takrorlang.
- Ovoz chiqarib. Yoʻlda, navbatda, doʻkonda: «7 × 8?» Bola javob bersa, endi u sizga savol beradi — navbat bilan.
- Boʻlishni darrov qoʻshing. 7 × 8 = 56 boʻlsa, 56 : 8 = 7 va 56 : 7 = 8. Uch son — bitta «oila»: 7, 8 va 56.
Uyda oʻyinlar
- Kubik. Ikki kubik tashlang va sonlarni koʻpaytiring. Kimning javobi katta boʻlsa, oʻsha ball oladi.
- Kartalar jangi. Kartalarni teng boʻlib oling. Har kim ikkita karta ochadi va koʻpaytiradi — kimning javobi katta boʻlsa, kartalarni oʻsha oladi.
- Pifagor jadvali. Boʻsh 10 × 10 jadvalni birga toʻldiring. Javoblarni rang bilan belgilang: masalan, 5 ga karralilarini bir rangda. Jadval diagonal boʻyicha ikki tomonga bir xil ekanini bola oʻzi payqab qolishi mumkin.
- Toʻp bilan. Toʻpni bir-biringizga otib, 3 ga karrali sonlarni navbat bilan ayting: 3, 6, 9, 12...
- Hayotiy masalalar. «Bir qutida 6 ta tuxum, 4 ta quti — nechta tuxum?», «Avtobusda 8 qator, har birida 4 ta oʻrindiq — nechta oʻrindiq?»
Ota-onalar koʻp yoʻl qoʻyadigan xatolar
- Jadvalni sheʼr kabi tartib bilan yodlatish. Bola «7 × 1 = 7, 7 × 2 = 14...» deb boshidan aytib chiqadi, lekin «7 × 8?» degan savolga darrov javob bera olmaydi. Savollarni aralash bering.
- Hammasini birdaniga oʻrgatish. Bir necha kunda bitta jadval va eskilarini takrorlash — bilim shunday mustahkamlanadi.
- Eng qiyinidan boshlash. 7 va 8 ga koʻpaytirish — oxirida, bola usullarni bilib olgach.
- Tezlikni erta talab qilish. Avval toʻgʻri javob, keyin tezlik. Vaqtga qarshi mashq — bola misollarni ishonch bilan bilganda.
- Yodlab boʻlgach tashlab qoʻyish. Uzoq taʼtildan keyin jadval esdan chiqishi mumkin. Haftasiga bir-ikki marta qisqa takrorlash yetarli.
- Urishtirish va solishtirish. Xato — mashqning bir qismi. Uni tuzatib, keyingi savolga oʻting.
«Oʻyna va oʻrgan» qanday yordam beradi
«Oʻyna va oʻrgan» ilovasidagi «Koʻpaytirish jadvali» oʻyinida 2 dan 10 gacha har bir son uchun alohida daraja bor. Ularda «Oʻrganish» rejimi ham bor: bola avval jadvalni kartochkalarda koʻradi va eshitadi, keyin javobni oʻzi yozadi.
Keyin aralash darajalar keladi — «Aralash: 2–5», «Aralash: 6–10» va «Barcha jadval», oxirida esa 60 soniyalik tezlik darajasi. «Boʻlish» oʻyini ham xuddi shunday tuzilgan.
Qiyin misollar bola eslab qolguncha qaytib keladi — yuqoridagi «ikki quti» usuli kabi. Ota-onalar boʻlimida «Qiyin joylar»da qaysi misollar bolaga qiyin ekanini koʻrasiz: masalan, 7 × 8 da tez-tez adashsa, buni darrov bilasiz.
Savol-javob
Koʻpaytirish jadvalini necha yoshda yodlash kerak?
Koʻpincha boshlangʻich sinflarda, bola 100 gacha qoʻshish va ayirishni bemalol bajara olganda. Avval koʻpaytirishning maʼnosini tushunsin. Qoʻshish va ayirishni qanday mustahkamlash haqida — bolaga sanash va hisoblashni oʻrgatish maqolasida.
Jadvalni qancha vaqtda yodlash mumkin?
Bu har bir bolada har xil. Muhimi — muntazamlik: har kuni 10 daqiqa, yangi jadval va eskilarini takrorlash. Bir haftada yodlatish uchun shoshilgandan koʻra, asta-sekin, lekin puxta oʻrgangan yaxshi.
Bola jadvalni biladi, lekin aralash soʻrasangiz adashadi. Nima qilish kerak?
Demak, u jadvalni tartib bilan yodlagan. Savollarni aralash bering, kartochkalardan foydalaning va javobni boshidan sanamasdan aytishga oʻrgating. Qiyin misollar uchun yuqoridagi usullarni qoʻllang.
Boʻlishni qachon boshlash kerak?
Jadvalning bir qismini bilgach — darrov. Har bir koʻpaytirish misoli ikkita boʻlish misolini beradi: 4 × 6 = 24 boʻlsa, 24 : 4 = 6 va 24 : 6 = 4.
Vaqtga qarshi mashq foydalimi?
Bola misollarni ishonch bilan bilganda — ha, u tezlikni oshiradi. Hali adashayotgan bolani esa taymer asabiylashtirishi mumkin. Avval toʻgʻri javob, keyin tezlik.
Xulosa
Koʻpaytirish jadvalini maʼnosidan boshlang, oson jadvallardan qiyinlariga oʻting va 3 × 7 = 7 × 3 ekanini unutmang. Har kungi qisqa takrorlash, kartochkalar va oʻyinlar uzoq va zerikarli darslardan foydaliroq. Jadvalni bilgach, boʻlishni ham qoʻshing.